....

    Schaduw die daar de beste ideeën schenkt.

    Het is verrassend. Schaduw verfrist. Schaduw verkoelt – ook voor de ziel. Ga je daar in de schaduw staan, voel je de inspiratie opwellen. Ideeën borrelen op, komen, ja gaan uiteindelijk ook weer, en de kunstenaars en filosofen punten daar hun snor – in de schaduw.

    De schaduw van een boom – het is het eeuwenoud beeld van rust, welgekomen verpozing, dankbare helderheid. Dan wanneer onze gedachten komen.

    Of kwamen: want met de uitvinding van het kunstlicht is daar alles veranderd. Kunstmatige inspiratie binnenskamers, artificiële opgetrokken lichten, dito verduisteringen; plots een heel leger aan kunstenaars en creatievelingen, die alle iets te zeggen hadden en om ’t er luids riepen maar zich in hun gecreëerde duisternis niet van elkaar wisten te onderscheiden.  

    Er is maar één echt licht dat er toe doet. Zij die inspiratie kennen weten het: tot schoonheid behoort ze niet te bezitten. Licht is exact dat wat je niet bezit, maar wat schenkt – ons de dingen schenkt. Want al het licht gaat door je. En eens, jawel, in de schaduw, blijft iets hangen. Daar wordt een steen uit de rivier genomen, uit die rivier aan licht – en plots heb je een gedachte.

    Het is wanneer de dag komt, het licht schijnt op verschillende tijdstippen, dito ideeën; in de ochtend, nog voor de ochtend, rond de middag, bij het opstaan, bij het verlaten –het licht bij het verlaten van mensen- maar ook op verschillende plaatsen, licht door de bomen, door de heuvels, op het water, tegen het water, achter de rotsen, door de struiken, onder de kruinen.

    Schaduw aan een klein tafeltje: het volstaat. Schaduw tegen een witgekalkte muur. Schaduw onder de rozenstruiken.

    Een heel andere creativiteit vind je daar aan de evenaar – loodrechte inspiratie en koortsachtige visoenen. Manische Scandinaviërs aan wiens inspiratie in de zomer dan weer geen einde komt. Pas op – neem licht en schaduw nooit voor zomaar aan.

    Ieder licht heeft duisternis nodig – op bewolkte dagen is er geen volledig zonlicht, is alles schaduw, zou men kunnen opwerpen, maar ook alles broos aan ideeën, zwak, is er geen echte schaduw, en geen echt licht. Er is geen transparantie van de schaduw – en valt alles uitéén. Humeurige kunstenaars met hagelkanonnen die mikken op een opklaring.  

                Kunstenaarsdorpjes in de bergen, jaja, in het schaduwrijke dal – daar trekken die gasten zich wel eens graag terug. Psychiatrieën en gevangenissen als gesloten instellingen: tja, ook in het duister achter hoge muren ontstaan goede ideeën.

    Kleine kinderen die nietsvermoedend onder de schaduw van de grotere volwassenen staan. Tweelingen die in wederzijdse fantasie opgroeien en afwisselend in elkaars licht gaan staan.

    Iemand graag zien: de handen voor diens gezicht houden, schaduw schenken zonder denken, om de ander te laten zijn, zonder interactie, slechts in vreugde van elkaar. Of verloren lopen en iemand vragen of die je in licht wil gaan staan om een uitweg te vinden.

    De schaduw van duistere, Romaanse kerken. Wolkenkrabbers daarentegen als autistische, monochrome wijzers die bureaucratisch door de stad cirkelen. Ja, ook architectuur weet het. Architectuur gaat over mensen, aldus ideeën, het spel van licht en duister, kortom inspiratie.

    De schaduw van grote standbeelden. De schaduw in Berlijn. De schaduw in Noorwegen. De schaduw in Dakar.

    Een boek lezen – in het licht en in het donker. Twee verschillende ervaringen. Een gesprek in het licht en in de schaduw. Het is iets anders. Een praatje zonnend op het strand of beschut onder schaduwschenkende platanen. Flirten in de schaduw: juffrouwen met zonneschermen.

    De schaduw van palmbomen. De schaduw van cipressen. Schaduw onder de vlinderstruiken. Schaduw achter het zeil van een varende driemaster. Voel je het verschil?

    Verdacht: theologen en profeten die in het licht treden. Gedachte: de zee is schaduw. Vraag: of de nacht één grote schaduwvlakte is? Antwoord? De droom daarom de grootste inspiratie?

    Ook de dieren weten het – dat zij zich voor een diergelijke slaap of verpozing terugtrekken in de schaduw. Wat zij dan denken? Voelen? Beleven?

    Zoals iedere samenleving kent ook deze haar onmogelijke keuzes. De meest gedreven, lijkbleke kunstenaars. Zij die niets met kunst of originaliteit te doen (willen) hebben, hebben een bronzen tint. Tragische keuzes: een Instagram-teint of een originele gedachte? Iedere zomer moet je keuzes maken…

    Ja, je vindt daar mensen die met schaduw niet overweg kunnen. Dit zijn de echte zonnekloppers en het liefst van al liggen zij de hele zomer – aan’t strand. Schijnt nog maar de zon, dan moeten zij naar buiten komen. Maar niet om in de schaduw te treden, maar in de warmte van de dag. De doorgedreven kunstenaars dan weer vergeten het aangename van zonnewarmte in hun hang naar creativiteit. Al het leven draait altijd wel eens door.

    Beeldhouwers in de schaduw. Fotografen in schaduw (die vloeken wel eens wanneer zij hun foto’s ontwikkelen). Tovenaars met hun nieuwe goocheltruc achter verduisterde gordijnen. Muzikanten in hun donker repetitiekot. Schilders die de ultieme grens tussen licht en duisternis opzoeken. Maar ook huisvrouwen, jonge moeders, studenten, koks, zoeken af en toe prieeltje of de deugddoende schaduw van een eik op om tot een inzicht te komen.

    Fruittelers –wat hebben zij hiermee te maken?– die zich van dit alles niets aantrekken. Zij beleven hun fruitbloesem en volgroeide peren of keren als de grootste natuurlijkheid.

    Het is zoals het Chinese spreekwoord: onder de lamp is het het donkerst. Je hebt licht nodig om schaduw te hebben. Maar ook het duistere om iets met die, kom, zeg het maar, ondragelijke lichtheid van het bestaan iets te doen. Oh Jezus, het is ying en yang, wacht, gaat het nu om schaduw, of om licht? Over inspiratie of om leven? Niet om bezitten en weergeven, maar om dankbaarheid?

         4 september 2021, Brasserie Verschueren.